-thotë mësuesi, përkthyesi, shkrimtari dhe publicisti në mërgim Fetah Bahtiri

Këtu në Suedi unë kam ardhur në vitin 1991. Me vete i kisha pesë fëmijët të moshës 0 deri 7 vjeç. Shpresoja se do të kthehem në atdhe brenda disa muajsh dhe e vlerësoja se është dëm që fëmijët mos të mësojnë shkrim e lexim, pak histori, pak gjeografi, pak art figurativ dhe pak muzikë kombëtare. Së pari fillova të punoj me fëmijët e mi, pastaj kësaj iu bashkëngjitën edhe të gjithë fëmijët e kampit dhe u krijua në shkollë e plotë fillore.
Një përkthyes i mirë i një vepre letrare është shumë i vlefshëm dhe i rëndësishëm. Përkthyesi i mirë ndodh që ia kalon autorit me shprehjet e bukura dhe artistike.
Shkrimtari, kur shkruan një vepër, me te jep një porosi te lexuesi. Që të arrihet ky qëllim, shkrimtarit duhet t`i përdorë mjetet artistike vepra të ketë vlera artistike. Ndërkaq përkthimin e shoh si një zanat. Sidomos kur është fjala për përkthime profesionale.
Unë jam një prej themeluesve të Lidhjes së Arsimtarëve Shqiptarë "Naim Frashëri" dega në Suedi. Pikërisht unë jam ai që e kam shkruar edhe Statutin e parë të LASH-it.
Pse sot LASH-i nuk funksionon? Ka shumë arsye, por kjo në rrethanat e sotme varet shumë prej atdheut tonë, i cili duhet të kujdeset më shumë për ne dhe për fëmijët tanë që njëkohësisht janë edhe të atdheut.
Një prezantim të shkurtër.
Fetah Bahtiri, i lindur më 11.10.1943 në fshatin Lisicë, komuna e Mitrovicës. E kam të kryer shkollën fillore (1959), gjimnazin (1963), fakultetin filozofik, dega për gjuhë dhe letërsi shqipe (1968) dhe fakultetin juridik (1982). Kam punuar si mësues, arsimtar i gjuhës shqipe, profesor i gjuhës shqipe, asistent i Anton Çettës në Institutin Albanologjik të Prishtinës, drejtor shkolle në Mitrovicë dhe asistent i rektorit të shkollës në Suedi, koordinator për integrim, jam marrë me shkrime gazetareske, kontribute shkencore, kontribute në folklor, kontribute gjuhësore, kritika letrare, recensione librash etj.


I lindur në fshatin Lisicë komuna e Mitrovicës ku edhe kaluat rininë tuaj. Çfarë mundë të na thoni për atë kohë për vendlindjen tuaj?
Fshati im quhet Lisicë. Ky toponim është i pastër shqip. Vjen prej fjalës "lis". Babai im, Ramadani, i cili na la në vitin 1995 kur ishte në moshën 93-vjeçare tregonte se fshati kishte qenë shumë i pasur me lisa dhe se "krejt rrafshi i Kosovës këtu furnizoheshin me dru për nevojat e zdrukthëtarisë dhe të ndërtimtarisë..." Fshati quhej Lis, por serbët e kishin sllavizuar toponimin prej "Lis" në "Lisicë" dhe e kishin regjistruar kështu edhe në librat e tyre. Përndryshe, fshati i cili shtrihej në malet e Shalës së Bajgorës, në lindje të Mitrovicës, për shkak të mungesës së infrastrukturës, ujit të pijshëm dhe rrymës elektrike, e ka lëshuar atë terren kodrinor-malor dhe banorët janë të vendosur tani në rrafsh, në të dy anët e magjistrales Prishtinë Rashkë Kralevë e tutje, përbri lumit Sitnicë, aty ku ky lum derdhet në lumin Ibër. Kur udhëtohet nga Serbia (Rashkë Leposaviqi Zveçani) fshati i parë shqiptar në "Mitrovicën Jugore" është pikërisht Lisica. Prej qendrës së Mitrovicës nuk ka më shumë se 2 kilometra.

Shkollimin fillor dhe të mesëm keni bërë në qytetin minatorëve në Mitrovicë. Mund të na thuash më shumë për jetën tuaj në rini?
Prej fshatit tonë nxënësit duhej të shkonin në Tunelin e Parë. Por, unë isha i pari i fshatit që fillova mësimin në Mitrovicë. Pas meje të gjithë vepruan kështu. Pra, këtu e kreva shkollën fillore në vitin 1959. E kam të regjistruar në memorien time mësuesen e parë, që quhej Nadire Deva. Isha nxënës mesatar. E kaloja klasën me suksesin përfundimtar shumë mirë. Vetëm klasën e katërt e kalova me sukses të shkëlqyeshëm, kur mësues e kisha Nexhmedin Barutin. Pastaj vazhdova mësimet në gjimnazin "Silvira Tomazini", të cilin e kreva në vitin 1963. Këtu kam pasur një mori profesorësh të dalluar, të cilët ndikuan shumë në ndërtimin tim si njeri, intelektual, atdhedashës. Po i përmend vetëm disa prej tyre: Latif Berisha, Latif Mulaku, Skender Skenderi, Musa Gashi, Shinasi Korenica, Ismail Gubetini, Lah Nimani, Emin Pllana, Ejup Hamiti etj. Si nxënës i gjimnazit merresha me shkrimin e poezive, shkruaja vjersha, organizonim mbrëmje letrare, në të cilat merrja pjesë rregullisht.

Keni studiuar Gjuhë dhe letërsi Shqipe në Prishtinë, çfarë ka në mendje sot Bahtiri nga këto kohëra, nga jeta studentore?
Pasi e kreva gjimnazin në vitin 1963, gjatë vitit vijues shkollor 1963/64 punova si mësues në fshatin Bare, Shalë e Bajgorës. Pastaj u regjistrova në Fakultetin filozofik, dega për gjuhë dhe letërsi shqipe në Prishtinë si student i rregullt. Por, unë njëkohësisht edhe punoja, edhe studioja. Së pari punoja si mësues klase në fshatin Prilluzhë, komuna e Vushtrrisë, e pastaj punoja në shkolat fillore të Prishtinës që atëbotë mbanin emrat "Aco Maroviq", "Vuk Karaxhiq" dhe "Emin Duraku". Ishte kjo një jetë intensive, e mbushur me ngjarje dhe veprimtari të ndryshme aktuale politike e shoqërore. Studioja, punoja në arsim, merresha me shkrime gazetareske, me jetën kulturore, shkruaja poezi, madje disa herë fitova çmime në kuadër të konkurseve të nivelit komunal në Mitrovicë. Çuditërisht, për të gjitha kisha kohë dhe koha mjaftonte.
Gjatë vitit përfundimtar të studimeve albanologjike (viti shkollor 1967/68), kur shënohej për herë të parë 500-vjetori i vdekjes së Skenderbeut, në kuadër të Shoqërisë kulturo-artistike të studentëve "Ramiz Sadiku" përgatitëm dramën "Trimi i mirë me shokë shumë" Skenderbeu, të shkrimtarit Sulejman Pitarka. Regjisor e kishim Kristë Berishën. Rolin e Skenderbeut e luante Hasan Salaj, një shok i imi nga studimet. Artistja jonë e madhe, Safete Rugova luante rolin e Mirushës, ndërsa unë luaja rolin e Sakipit. Mbaj mend se këtë dramë ne e shfaçëm nëpër të gjitha trojet ku kishte shqiptarë, në Kosovë e Maqedoni dhe se kjo dramë bëri bujë të madhe kudo që u shfaq. E di se në Strugë, p. sh. pas mesnatës, i shoqëruar me disa shokë në mesin e të cilëve ishte edhe poeti Nuhi Vinca, kah ora dy e natës u hodhëm në lumin Drini i Zi dhe aty u lamë e u kënaqëm.
Me këtë dramë në verën e vitit 1968 morëm pjesë edhe në Festivalin e dramave jugosllave i cili tradicionalisht mbahej në Hvar të Kroacisë, ku ne e zumë vendin e dytë, pas një grupi profesionistësh të Beogradit, me pjesën "Klaunët".
Si student kisha shumë shokë të cilët më vonë u bënë personalitete eminente të politikës, kulturës dhe artit në Kosovë.

Në vitin 1982 keni diplomuar edhe në Fakultetin Juridik, çka ju shtyri në këtë?
Pas përfundimit të studimeve salbanologjike, punova si profesor i gjuhës dhe letërsisë shqipe në Gjimnazin "Silvira Tomazini" në Mitrovicë, në Shkollën normale "Hasan Prishtina" dhe në Institutin Albanologjik të Prishtinës, ku merresha me folklor dhe isha asistent i Anton Çettës. Studioja edhe shkallën e tretë të studimeve pasuniversitare. Disi, gati si pahiri, në fund të vitit 1972 konkurrova dhe u zgjodha drejtor i Shkollës fillore "Velko Banasheviq" (sot "Bedri Gjinaj") në Mitrovicë. Aty kalova afër katër vite, por, si rrufe u paraqit një fshesë, e cila njerëzit e papërshtatshëm politikisht, i largoi nga arsimi dhe kjo më goditi edhe mua. Lidhja Komuniste e Jugosllavisë, sipas raportit të UDB-ës, më shpalli publikisht armik të shtetit, armik të klasës punëtore, armik të bashkimin e vëllazërimit dhe më larguan nga arsimi. Pas një viti gjeta punë si përkthyes në Bankën interne të Kombinatit "Trepça". Në punë kisha të bëja bukur shumë edhe me çështje juridike, gjëra të cilat unë i kisha ushtruar në punë dhe i njihja mirë. U regjistrova si student me korrespondencë dhe studimet i kreva me notë bukur të lartë në periudhën kohore janar 1979 1982. Mund të them se prej kësaj dege kam pasur shumë leverdi në jetë. I kam kryer shumë punë juridike që kishin të bëjnë me nevojat e mia, por, njëkohësisht kam qenë edhe një shërbëtor i qindra njerëzve dhe u kam ndihmuar që t`i fitojnë proceset e ndryshme juridike nëpër gjykata, në konteste me institucione të ndryshme etj.

Mësues në regjionin e Shalës, të Vushtrrisë, por edhe në Kryeqendrën e Kosovës, kujtimet e juaja nga kjo kohë e rinisë suaj në punë me brezin e ri, por mësues edhe në mërgim, një paralele mes punës si i ri në vendlindje dhe asaj në mërgim?
Edhe më parë përmenda vendet ku kam punuar si mësues. Kudo kam qenë i mirëseardhur dhe kam bashkëpunuar mirë me prindër, me nxënës dhe me personelin udhëheqës të shkollave. Kujtimet më të mira që i kam, i kam pikërisht nga kjo periudhë. Por, edhe kam gabuar ndonjëherë... Në shkollën fillore "Vuk Karaxhiq" të Prishtinës jepja gjuhën shqipe në paralelet serbe, të cilat mësonin shqipen si lëndë joobligative. Një ditë, një nxënës serb i klasës së tetë, ishte më i gjatë se unë, ishte ulur prej bankës së fundit në bankën e parë. Me të filluar ora e mësimit, filloi një tallje për gjuhën shqipe. Unë nuk kalkulova asgjë. I përvola duart dhe e grushtova aq fuqishëm dhe rrëmbyeshëm, sa që fytyrën e tij e mbuloi gjaku dhe ajo iu deformua. Drejtoresha e shkollës, një serbe apo malazeze, me mbiemrin Radunoviq (gruaja e drejtorit të atëhershëm të KEK-ut në Obiliq), nuk ndodhej në zyrë. Zëvendës i saj ishte një Nexhip Habibaj, e di se ishte me prejardhje nga Shqipëria. Shkova te ai dhe ia tregova tërë të vërtetën.
Unë nuk di se çfarë bëri ai, por më shpëtoi nga kjo situatë dhe prej kësaj dite mësimi i gjuhës shqipe si gjuhë joamtare në paralelet serbe funksiononte më mirë se përpara.
Këtu në Suedi unë kam ardhur në vitin 1991. Me vete i kisha pesë fëmijët të moshës 0 deri 7 vjeç. Shpresoja se do të kthehem në atdhe brenda disa muajsh dhe e vlerësoja se është dëm që fëmijët mos të mësojnë shkrim e lexim, pak histori, pak gjeografi, pak art figurativ dhe pak muzikë kombëtare. Së pari fillova të punoj me fëmijët e mi, pastaj kësaj iu bashkëngjitën edhe të gjithë fëmijët e kampit dhe u krijua në shkollë e plotë fillore. Bashkatdhetarët që ishin mësues nga atdheu iu përgjigjën nevojës dhe u angazhuan bashkë me mua në këtë mision të shenjtë. Këtë punë e ushtrova për shtatë vite rresht, vullnetarisht, pa marrë kurrfarë kompensimi.
Unë sot jam i lumtur kur e di se shumë fëmijë nga trevat shqiptare, të cilët sot jetojnë në Suedi, janë kthyer në atdhe ose ndodhen diku në ndonjë vend të Evropës, e përkujtojnë se shkronjat e para shqipe i kanë mësuar nga mësuesi Fetah Bahtiri.

Punën e mësuesit vullnetar e kam ushtruar me pasion.

Përveçse një mësues i pasionuar, shkrimtar me renome, jeni edhe përkthyes i njohur nga gjuha suedeze ne shqipe ashtu edhe nga shqip në suedisht do të ishte më interes të mësonim nga ju se si e përkufizoni rolin e shkrimtarit dhe përkthyesit në jetën bashkëkohore?
Me përkthime jam marrë qysh moti. Në Kosovë e kam pas autorizimin për përkthime mes gjuhës shqipe e serbokroate. Këtë punë e kam bërë për më shumë se 13 vite rresht edhe në Bankën interne të Kombinatit "Trepça". Kam përkthyer me qindra mijëra faqe materiale nga më të ndryshmet. Ndërkaq, në Suedi, si gjuhëtar që jam, jam interesuar për këtë punë dhe prej vitit 2000 e kam fituar licencën, që këtu i thonë autorizim për përkthime. E kam numrin e përkthyesit të autorizuar 664, e kam edhe vulën e cila kërkohet për ta validizuar një përkthim. Autorizimin e jep Kammarkollegiet (Agjencia për Shërbime Juridike, Financiare dhe Administrative e Suedisë).
Duke u munduar që të përgjigjem sa më saktësisht në pyetjen e Juaj, më duhet të theksoj: shkrimtari, kur shkruan një vepër, me te jep një porosi te lexuesi. Nëse lexuesi e ka kuptuar atë porosi, qëllimi është arritur. Që të arrihet ky qëllim, shkrimtarit duhet t`i përdorë mjetet artistike vepra të ketë vlera artistike. Ndërkaq përkthimin e shoh si një zanat. Sidomos kur është fjala për përkthime profesionale. Por, këtë zanat askush nuk mund ta ushtrojë nëse nuk e njeh mirë gjuhën amtare. Unë jam i vetëdijshëm se ka shumë të rinj që e dinë gjuhën suedeze më mirë se unë. Por, ata nuk janë dhe nuk mund të bëhen përkthyes të mirë pa e njohur gjuhën e nënës. Përndryshe, edhe përkthimi është art, sidomos kur bëhet fjalë për përkthimin e poezive. Ekziston ai sentimenti artistik edhe te përkthyesi, edhe te shkrimtari.
Duhet të jem i sinqertë, nga përkthimet kam pasur dobi të dukshme materiale, kurse nga shkrimet kam pasur vetëm shpenzime.
Por, jam i vetëdijshëm se njeriu nëse mundet, duhet ta lë një gjurmë pas vetes. Unë përpiqem që këtë domosdoshmëri ta përmbush me shkrimet e mia letrare e publicistike.

Qysh si student jeni marrë me shkrime, cilat janë shkrimet e juaja të para dhe ku i keni publikua në atë kohë ato?
Me shkrime jam marrë edhe si nxënës i gjimnazit. Krijimet e mia të para ishin vjershat, të cilat i kam botuar në revistën letrare "Jeta e re", në revistën për rini që quhej "Zëri i rinisë", në gazetën "Rilindja", në gazetën lokale të komunës së Mitrovicës "Zveçan" etj.

Krijimtaria juaj i përket një periudhe të gjatë kohore. Cila është tema dhe motivi ne veprat e juaja?
Temat janë kryesisht atdhedashuria, e përditshmja e rëndë, e mundimshme, e padrejtë ndaj një pjesë të njerëzve, por edhe e ardhmja. Ka krijime që i kushtohen edhe dashurisë. Romani im i fundit "Rrugëtim i dashurisë" bën fjalë pikërisht për dashurinë e dy të rinjve, e cila arrin t`i pajtojë dy familje të gjakësuara.

Nga e merrni frymëzimin, çfarë është tema apo subjekti në veprat e juaja?
Është përditshmëria që më frymëzon. Jeta është ajo. E ndiej në shpirt, më mundon, vuaj për shkak të asaj ndjenje... Atëherë vendos që atë ta shpreh në mënyrë artistike. Është interesant se vendimet më të mëdha dhe më të rëndësishme i marr kur jam i shtrirë për të fjetur, por kur gjumi nuk më merr, sepse diçka më mundon. Më vjen frymëzimi, më vjen ideja... Ngrihem, e marr lapsin e letrën dhe shënoj atë që është kryesore. Të nesërmen pason përpunimi dhe stilizimi i mëtejmë.


Ju keni botuar në shqip, çka ka botua deri më tani Fetahu?
Kam botuar vjersha të shpërndara nëpër gazeta e revista të ndryshme, ndonjë tregim, kritika letrare, ndonjë kontribut gjuhësor, shkrime gazetareske me karakter analitik për tema të rëndësishme shoqërore, siç është p. sh. shkrimi në "Rilindje" në vitin 1966 për trajtim të barabartë të gjuhës shqipe në raport me gjuhën serbokroate etj.
Veprat e mia kryesore të botuara janë këto:
"Kangë për Zaden", përmbledhje vjershash, 1968, botim i Klubit letrar "Trepça" nga Mitrovica
Planprogram mësimor për gjuhën shqipe si gjuhë amtare në shkollën suedeze, planprogram ky i pari i llojit të këtillë i përpiluar në Suedi. Planprogramin e ka botuar Shtëpia botuese "Toena", Tiranë, në vitin 2000. Planprogrami është i shkruar në gjuhën suedeze dhe në gjuhën shqipe;
Ambasadorët dhe shërbëtorët, Libër për refugjatët shqiptarë në qytetin Uddevalla të Suedisë, viti i botimit 2007, botim i Shoqatës së Shkrimtarëve të Mitrovicës "Jakup Ceraja";
Rrugëtim i Dashurisë, roman, viti i botimit 2011, botim i Shoqatës së Shkrimtarëve të Mitrovicës "Jakup Ceraja";
"Miku i madh i shqiptarëve Ullmar Qvick (Monografi)", botim i Shoqatës së Shkrimtarëve, Artistëve dhe Krijuesve Shqiptarë në Suedi, 2012.
Keni qenë bashkëpunëtor i mujoreve kosovare "Gjurmime albanologjike" dhe "Përparimi" si dhe i Institutit Albanologjik të Prishtinës, çka mund të na thoni për këtë kohë dhe çka ka botua Ftahu në këto mujore?
Në revistën shkencore "Përparimi" qysh para më shumë se 40 vitesh kam botuar punime për këngët historike dhe kreshnike, për këngët e dasmave etj. Revista shkencore "Gjurmime Albanologjike" ka botuar materiale të folklorit të mbledhur prej meje shumë herë. Të fundit janë materialet në vëllimin "Këngë popullore historike", I e II nga viti 2007.

Kur kemi te bëjmë me përkthime, sepse ju jeni edhe përkthyes i autorizuar, çfarë është roli i një përkthyesi sot në kohën bashkëkohore?
Një përkthyes i mirë i një vepre letrare është shumë i vlefshëm dhe i rëndësishëm. Përkthyesi i mirë ndodh që ia kalon autorit me shprehjet e bukura dhe artistike. Rast të këtillë kemi p. sh., me Nolin, shumë përkthime të të cilit janë vlerësuar janë më të bukura se sa origjinali. Këtu në Suedi e kemi një përkthyes shembullor i cili përkthen shkëlqyeshëm prej gjuhës shqipe në gjuhën suedeze. Ky është zoti Ullmar Qvick, i cili me gjuhën e tij fjalës poetike të shkruar në gjuhën shqipe ia jep fuqinë dhe magjinë e shprehjes në gjuhën suedeze. Ndërkaq, kur është fjala për përkthime profesionale, përkthyesi ka të bëjë me materiale të cilat ndodh të jetë të rëndësishme e edhe shumë sekrete. Përkthyesi i autorizuar është i obliguar që rreptësisht ta ruaj sekretin afarist dhe profesional, konkretisht obligimin e ruajtjes së fshehtësisë.

Ju jeni edhe bashkautor i përpilimit të fjalorit të parë juridik Suedisht-Shqip, çfarë ju shtyri në këtë?
Unë jam përkthyes i autorizuar. Universiteti i Stockholmit, Instituti i përkthimeve, e ka gjetur emrin tim në regjistrin e përkthyesve të autorizuar dhe më është drejtuar me shkrim që të bashkëpunoj në këtë punë. Unë e kam pranuar ofertën me ëndje. Unë me një grup përkthyesish dhe interpretësh kam qenë së pari në Tiranë në një lloj kursi dyjavor ku pranë Universitetit të Tiranës kemi marrë mësime nga studjuesit më eminentë shqiptarë të gjuhës shqipe dhe të juridiksionit shqiptar. Pastaj i jemi përveshur punës njëvjeçare dhe e kemi përpiluar një fjalor të mirë i cili përmban terminologjinë kryesore juridike dhe sociale. E ndiej obligim që këtu ta veçoj një bashkëpunëtore, e cila e ka pasur mbi supat e saj barrën kryesore
gjatë përpilimit të këtij fjalori. Kjo është Melihate Dragoshi nga Helsingborg.

Jeni njëri nga themeluesit e LASH "Naim Frashëri" dega në Suedi, çfarë mund të na thoni për këtë dhe pse LASH sot nuk funksion në Suedi?
Po, unë jam një prej themeluesve të Lidhjes së Arsimtarëve Shqiptarë "Naim Frashëri" dega në Suedi. Pikërisht unë jam ai që e kam shkruar edhe Statutin e parë të LASH-it. Atëbotë Lash-i funksiononte mirë, sepse shumica prej nesh besonim se shumë shpejt "do të bëhet mirë" dhe se do të kthehemi në atdhe. Por, nuk ndodhi kështu. Puna u bë më keq, nevojiteshin veprime e ndërmarrje të tjera për ta ndihmuar atdheun dhe ne nuk e harruam atë. Punuam për te ditë e natë dhe ishim ambasadorë të vërtetë të atdheut tonë këtu në Suedi. Kësaj teme ia kam kushtuar një libër të tërë me titullin "Ambasadorët dhe shërbëtorët, Libër për refugjatët shqiptarë në qytetin Uddevalla të Suedisë", botuar në vitin 2007. Pse sot LASH-i nuk funksionon? Ka shumë arsye, por kjo në rrethanat e sotme varet shumë prej atdheut tonë, i cili duhet të kujdeset më shumë për ne dhe për fëmijët tanë që njëkohësisht janë edhe të atdheut.

Sa jeni ju i kënaqur me punën në shkolla në mërgim kur kemi të bëjmë me Lëndën e Gjuhës shqipe, sa është ky mësim sot efektiv tek fëmijët mërgimtarë?
Unë jam marrë shumë me këtë problematikë, kam shkruar një planprogram mësimor për gjuhën shqipe si gjuhë amtare në shkollën suedeze, kam punuar vetë me nxënës që nga klasa e parë e deri në shkollën e mesme dhe i di të gjitha raportet. Gjithashtu kam qenë koordinator për integrim në kuadër të komunës së Uddevallës, kur mësimi i të gjitha gjuhëve amtare ka qenë nën përgjegjësinë time. Që mësimi i gjuhës shqipe të jetë i suksesshëm, nevojitet një kuadër i mirë, i kualifikuar, nevojitet angazhimi më i madh i prindërve, me çka, përpos në 2 3 vitet e para të qëndrimit tim këtu, kurrë nuk kam qenë i kënaqur. Mësuesit e gjuhës shqipe në të shumtën e rasteve janë të pakualifikuar, të paarsimuar. Ka edhe të atillë që për herë të parë këtu në Suedi janë bërë mësues gjuhe. Kjo bën që mësimi i gjuhës shqipe në ndodhet në nivel të ulët. Përndryshe, sistemi shkollor në Suedi garanton dhe mundëson funksionim të mirë të mësimit të gjuhës amtare.

Keni punua një kohë të gjatë koordinator për Integrim në komunën Uddevalla, çfarë mundë të na thoni rreth integrimit të shqiptarëve këtu?
Konsideroj se integrimi i shqiptarëve në Suedi është i mirë, por mund të jetë edhe më i suksesshëm. Në komunën ku jetoj unë (Uddevalla), shqiptarët janë të integruar shumë mirë.
Forma më e mirë e integrimit është realizuar nëpërmjet punësimit. Marrëdhëniet e punës dhe profesionet që ata i kanë dhe i ushtrojnë janë të llojllojshme.
Shumica e tyre merren me punë fisnike - u bëjnë shërbime dhe u ndihmojnë atyre që kanë nevojë për një shërbim të këtillë dhe ndihmën e tjetërkujt. Pra, fjala është për shëndetësi dhe përkujdes.
Ndërmarrja për transportimin e udhëtarëve Omnibus në Uddevalla, shpeshherë nga bashkatdhetarët quhet Kosovatrans. Aty punojnë si shoferë autobusi shumë shqiptarë nga Uddevalla dhe disa nga komunat e afërme. Madje janë edhe disa femra që e ushtrojnë këtë profesion jo edhe aq të lehtë.
Një pjesë e mirë e bashkatdhetarëve punojnë në kuadër të arsimit dhe edukimit. Ata janë mësues dhe edukatorë të zellshëm në shkollën suedeze, në institucionet parashkollore dhe në shkollën shqipe të mësimit plotësues dhe me detyra pune që me fëmijët shqiptarë të komunikojë në gjuhën shqipe dhe t`u ndihmojë atyre, në gjuhën amtare shqipe.
Në Uddevalla ka edhe bashkatdhetarë farmaciste me kompetencë, të cilat klientëve dhe pacientëve u japin barna nëpër farmacitë e qytetit.
Një grup i madh i bashkatdhetarëve punon në Industrinë e automobilave dhe në degë të tjera të industrisë, ku i kryejnë punët nga më të komplikuarat me teknologjinë më bashkëkohore.
Shumë bashkatdhetarë punojnë në tregti, ka punëtorë nëpër zyra, punëtorë në mirëmbajtjen e pastërtisë në qytet e në brigjet e detit etj.
Një pjesë e mirë e bashkatdhetarëve tona punon nëpër kuzhinat e shumta që ndodhen pranë çdo shkolle, parashkolle, në spitalin e qytetit, pranë shtëpive për përkujdesin ndaj të moshuarve, etj. me kualifikimin dhe arsimimin special si kuzhiniere dhe puna e tyre vlerësohet gjithmonë me notën maksimale të mundshme.
Janë disa bashkatdhetarë, të cilët kryejnë edhe punë të besueshme me autorizime dhe përgjegjësi speciale për sigurimit të personave, objekteve, pronës e të ngjashme. Kjo punë e sigurimit, një lloj "securitas", është e çmuar lart dhe puna e tyre i ngjan punës së policisë.
Një pjesë e mirë e të rinjve nga Uddevalla u janë përkushtuar degëve të ndryshme të studimeve universitare anembanë Suedisë dhe dëshirojnë të arrijnë në zenitin e ngritjes profesionale të degës që kanë zgjedhur dhe janë duke e përsosur arsimimin profesional në degë të ndryshme. Degët që këta të rinj i studiojnë janë nga fusha e mjekësisë, ekonomisë, sociologjisë, shkencave shoqërore, degët e arsimit, biznesit, politikës ndërkombëtare etj. Disa prej tyre edhe kanë magjistruar në degët e zgjedhura dhe janë ekspertë të dalluar.
Edhe disa sportistë shqiptarë nga Uddevalla janë ngritur deri në nivelin e elitës sportive në Suedi. Dallohen sidomos disa futbollistë që kanë luajtur dhe luajnë në Allsvenska, në Superettan, në Divizionin I të futbollit, por ka sportistë të dalluar edhe në hendboll, në boks, mundje etj.
Për të gjithë vlen një rregull i pashkruar: të gjithë janë shumë të përgjegjshëm në punë e në veprimtari, të vyer, të ndershëm, të sjellshëm, korrektë, shembullorë dhe për këtë arsye edhe janë të dashur e të respektuar.
Nuk mund e lëmë pa e përmendur edhe faktin se në konkursin e bukurisë "Mis Diaspora" për Skandinavi dy herë ky titull u ka takuar dy motrave, vërtetë bukuroshe, që janë pikërisht nga Uddevalla.
Në Uddevalla vlen dhe jeton ai slogani i njohur: "Sa lezet me qenë shqiptar!"

Një shkrimtar, një publicist, një përkthyes kërkon te jetë pothuajse për gjithçka i informuar. Kjo ka të bëjë kryesisht me natyrën e personit. Thjesht doja një përgjigje te shkurtër si është Fetahu nga natyra ?
Kur dikush e tepron, nuk mund "gjëmoj" shumë. Ndërkaq, karakteristikat e mia kryesore janë:
Kohën e respektoj shumë dhe rreptësisht,
Kurrë nuk kam gënjyer e as nuk gënjej,
Premtimin e mbaj gjithmonë, pa marrë parasysh pasojat,
Atë që e pështyj, kurrë nuk e lëpij.

Ju jeni shkrimtar, përkthyes, gazetar, publicist, çfarë është aktiviteti juaj në media. Si e ndieni veten si mësues, shkrimtar, publicist dhe përkthyes në mërgim?
E ndiej veten mirë, por shpeshherë mallëngjehem për baltën e Kosovës, gardhiqet e fshatit tim, njerëzit e atdheut tim. Mosha ime e tanishme nuk më lejon që të jem shumë aktiv si përpara në të gjitha fushat. Tani merrem kryesisht me ndonjë shkrim, me interpretime dhe me përkthime.

Kohëve të fundit keni punuar në përpilimin një Monografi, nëse ka mundësi më shumë të dimë për këtë Monografi, se për çfarë bëhet fjalë në te?
Libri ka dalë nga shtypi. Ky është një libër i cili mban titullin "Miku i madh i shqiptarëve Ullmar Qvick (Monografi)". Kjo Monografi bën fjalë për një njeri të madh suedez, një albanolog të famshëm, i cili ka shkruar e botuar shumë vepra për kulturën shqiptare, gjuhën shqipe, historinë, politikën etj., i cili ka qenë pjesë e të gjitha lëvizjeve dhe organizimeve të shqiptarëve në Suedi për pavarësinë e Kosovës e më gjerë. Unë synoj që me te të shpreh falënderime, mirënjohje, përgëzime dhe nderime ndaj mikut të madh të shqiptarëve, Ullmar Qvickut, i cili aq madhërueshëm kontribuoi në ngritjen, ndërtimin dhe forcimin e miqësisë shqiptaro-suedeze. Me këtë libër dëshiroj që ta falënderojmë zotin Ullmar Qvick për miqësinë e pastër ndaj shqiptarëve. Në të vërtetë, libri nuk është vetëm monografi, por është edhe një lloj antologjie e krijimeve të Ullmar Qvicku.
Libri ka 230 faqe dhe është i shtypur me ngjyra. Recensentë të librit janë Rizah Sheqiri dhe Sokol Demaku.

Planet e Fetah Bahtirit për të ardhmen, çka lexuesit presin nga ju?
Më duhet të pranoj se nuk kam farë planesh të detajizuara, por idetë dhe frymëzimet vijnë e shkojnë ditë e përditë.
Nëse do te kishe mundësinë te jepje ndihmesën tënde në realitetin që jetojmë ne shqiptarët pa marrë parasysh se ku, ku mendon konkretisht që duhet ndryshuar diçka ne për të mirë?
Shqiptarët janë njerëz të mrekullueshëm, bujarë, punëtorë. Ta duam dhe ndihmojmë njëri tjetrin më shumë. Poshtë xhelozia! Vdekje xheloizisë!

Çka mendoni mbi gjendjen politike shqiptare në përgjithësi, parë në prizmin Shqipëri-Kosovë dhe trojet tjera shqiptare?
Jemi një popull, jemi një trung. Sot Kosova e ka simbolin e vet shtetëror dhe respekt maksimal për te. Kjo ka qenë ecuri e domosdoshme për momentin, por këtë Kosova mund ta ndërrojë kur të dojë. Posa Kosova të pranohet si anëtare e Kombeve të Bashkuara, duhet t`i bashkëngjitet trungut të vet.

Përveç artit te të shkruarit, publicistikës, punës së mësuesit dhe përkthimit si e kalon kohën e lirë Fetahu?
Parazitin e urrej. Dëshiroj të jem aktiv gjithmonë. Punoj diçka, përkthej diçka, shëtis, ju ndihmoj të tjerëve.

Çka ju bën të lumtur dhe çka ju mundon më së shumti në jetë?
Shëndeti i mirë është pasuria më e madhe e njeriut. Jam i lumtur nëse jam i shëndosh, por jam i lumtur nëse mund t`i ndihmojë dikujt diçka me rëndësi.
Ajo që më mundon... Të kaluarat po harrohen. Duhet të jem fare i sinqertë: Sot më së shumti po më mundon gjendja në shtetin e Kosovës për shtet formimin e të cilit kam luftuar më shumë se një gjysmë shekulli, ku as pas 13 viteve nuk u zgjodhën problemet më të rëndësishme të një pjese të madhe të popullatës. Ndërkaq, ata që po merren me politikë po bëhen ekspres milionerë...

Rating (Votes: )

Comments (0)

Dërgoja shokut

Printo

---