
Paralelisht
me debatin publik për zgjedhjet vendore, një hapësirë të konsiderueshme po merr
në mediat shqiptare edhe ai rreth regjistrimit të popullsisë, që parashikon të
përfshijë edhe të dhënat mbi përkatësinë etnike e fetare.
Ndër më
aktivët në këtë debat është analisti Fatos Lubonja, i cili në disa shkrime dhe
emisione televizive ka renditur argumentat e tij në favor të këtij regjistrimi.
Pikëpamja e z. Lubonja bazohet në dy pika kryesore: në përfitimet që ai mendon
se shoqëria shqiptare do të kishte nga statistikat për etninë dhe fenë, si një
njohje më e mirë e vetvetes, ose një dëshmi e emancipimit tonë, dhe nga ana
tjetër në karakterin anti-demokratik, deri edhe diktatorial, sipas tij, të një
rregjimi që nuk nxjerr të dhëna për asnjërën. Zgjidhja që propozohet ndaj
rrezikut të ndërhyrjeve gjithnjë e më të shpeshta greke në emër të një
minoriteti grek gjithnjë e më të madh në numër është e thjeshtë: një shtet ku
shtetësia të jetë parësore ndaj kombësisë ose përkatësisë etnike.
Së pari,
nuk mendoj se mospasja e shifrave të sakta rreth numrit të minoritarëve në
Shqipëri është një pengesë për zhvillimin dhe demokratizimin e mëtejshëm të
vendit. Padyshim, statistikat që zotërojmë janë të vjetra dhe mbase nuk
pasqyrojnë saktë realitetit e sotëm, e megjithate, harmonia fetare mbetet e
pacënuar. Po ashtu, nuk më duket se minoriteteve në Shqipëri iu paskan mohuar
të drejtat e tyre dhe përveç ndonjë rasti të veçuar, marrëdhëniet ndëretnike në
zonat minoritare mbeten shembullore për rajonin. Këto 20 vjet secili ka qenë
dhe mbetet i lirë të jetë shqiptar, grek apo rumun, si dhe të gëzojë të drejtat
e plota të tij pa iu mohuar përkatësia e tij etnike. Ndryshe nga ç'predikon
z.Lubonja Shqipëria nuk ka treguar deri tani asnjë tendencë homogjenizimi të
minoriteteve. Përkundrazi, ka shenja që është ecur në drejtim të kundërt.
Kështu,
një tendencë lehtësisht e dallueshme është ajo e fryrjes së minoriteteve,
sidomos të minoritetit grek në jug të vendit. Është normale që një pjesë e
madhe e popullsisë së varfër të Shqipërisë së Jugut të joshet nga mundësite
ekonomike që i ofron "kombësia" greke, ndaj dhe regjistrimi me
vetëdeklarim është e qartë që do të na ofrojë një pamje të shtrembëruar,
ndoshta edhe të përmbysur të realitetit. Është e pakuptimtë të kërkojmë të
kërkojmë të njohim vetveten kur nuk i kemi mundësitë për ta bërë si duhet, aq
më tepër kur rrezikojmë ta zëvendësojme autoritetin tonë shtetëror në një pjesë
të terrritorit, me influencën e një shteti fqinj.
Ideja se
një rrezik i tillë shmanget më epërsinë e shtetësisë mbi përkatësinë etnike e
fetare është e gabuar, si në aspektin teorik, ashtu edhe në atë praktik. Është
e qartë se z. Lubonja dhe ithtarë të tjerë të idesë së qytetarisë botërore i
përkasin shkollave të mendimit moderniste dhe konstruktiviste të kombformimit,
shkolla që shohin shekullin e nëntëmbëdhjetë si periudhën e krijimit të
kombeve, pa e vrare shumë mendjen për çfarë kishte më parë. Sipas këtyre
profetëve modernë periudha e nacionalizmit, tashmë është pjesë e së shkuarës,
ndërsa e ardhmja na çon drejt një familjeje të madhe europiane dhe ndoshta
botërore. Sado tërheqëse të na duken këto ide është fakt se ekzistojnë disa
karakteristika të një popullsie të caktuar, si gjuha, traditat, etj. që
gjithmonë do të krijojnë dhe do të mbajnë të fortë identitetet etnike (teoria
primordialiste). Janë pikërisht këta elementë që na bëjnë ne shqiptarëve për
shembull, në Shqipëri, Kosovë, Maqedoni e gjetkë, të jemi pjesë e të njëjtit
komb. Prandaj ideja se kombësia është vetëm një trillim i elitave dhe prandaj
mund dhe duhet të shtypet nga shtetësia, edhe ajo e shtypur nga formacione më
të gjera mbikombëtare, është absolutisht e pazbatueshme, të paktën në
realitetin e sotëm ballkanik e europian.
Idetë
post-nacionaliste nuk e kalojnë dot as testin e praktikës. Jetojmë në një pjesë
të botës, që kohët e fundit, ka parë rreth dhjetë vjet luftë ndërshtetërore dhe
ndëretnike. Në më se një shtet marrëdheniet ndëretnike janë akoma burime të
përhershme tensioni shoqëror. Në rastin konkret Shqipëria ka të bëjë me një
shtet fqinj që zbaton politika shoviniste, të trasheguara pikërisht nga
shekulli i nëntëmbëdhjetë, duke u përpjekur të shumëfishojë numrin e
minoritarëve të vet në vendin tonë. A duhet të biem pre e këtij kurthi duke u
verbuar nga ardhmja aq e ndritshme kozmopolite e globaliste? Në fakt edhe
Europa, që paraqet modelin më të përparuar të ndërtimit të shoqërisë
demokratike, së fundmi e përfshirë edhe nga një valë e fuqishme e ekstremit të
djathte, jo për këtë arsye ka problemet e saj etnike dhe fetare. Spanja dhe
Britania e Madhe, dy nga shtetet më të fuqishme dhe më të emancipuara të BE-së,
janë dy shembuj shumë domethënës për rëndësinë që ka identiteti etnik për
popujt e Europës. Shembuj të tjerë ofrojnë Belgjika, në zemrën e Bashkimit
Europian, si dhe disa vende të Europës Lindore, pjesë e BE-se, si Rumania apo
Qipro. Në fund të fundit edhe vetë Greqia që po harton dhe zbaton politika të
tëra për "përfitime" etnike, është pjesë e kësaj familjeje të madhe
europiane. Duket se edhe vetë Europa akoma nuk ka arritur ti zbusë
përfundimisht identitetet vendore etnike që përmban. Atëherë, kur trajtojmë
probleme të tilla, cilës Europë, cilit model po i drejtohemi?
Është
krejtësisht e pavend të pritej që Shqipëria të linte mënjanë humbjet në
sovranitetin e saj me qëllim kapërcimin përfundimtar të epokës së
nacionalizmit. Një objektiv i tillë, mbase do të ishte i ngjashëm në përmasa me
atë që Shqipëria vuri para vetes, pas prishjes me BS dhe Kinën, për ndërtimin
gjoja të shoqërisë së vërtetë komuniste, mbi bazën e marksizëm-leninizmit të
pastër.
Është
fakt i njohur që një pjesë e mirë e shqiptarëve poshtë vijës Dhërmi-Korçë
marrin pensione të përmuajshme prej 300 eurosh, nga shteti grek. Logjika ta
thotë se këto pensione nuk do të jenë pa ndikim në rastin e regjistrimit me
vetëdeklarim. Prandaj një rregjistrim i tillë nuk do të ishte as një njohje më
e mirë e vetvetes, as një përforcues i demokracisë në vend. Nga ana tjetër, nuk
ka dyshime se do te ishte një përforcues i elementit grek dhe influencës së
fqinjit tonë jugor në vend. A ja vlen atëherë ti futemi aventurës së ndryshimit
të epokave, diçka që as shumë vende të BE-së, madje as Greqia, akoma nuk e kanë
bërë, duke injoruar rreziqet që i kanosen sovranitetit dhe integritetit të
vendit? Ne shah, një skemë e tillë është një sulm me të gjitha mjetet ndërkohë
që mbreti është lënë zbuluar. Përgjigjia krejt e natyrshme dhe e logjikshme,
për këtë lloj regjistrimi të popullsisë është një jo e prere.
Zgjidhja
më e mirë është vazhdimi i lirisë dhe harmonisë fetare dhe etnike në Shqipëri,
pa patur nevojë për regjistrime të sofistikuara deri në momentin që të
sigurohemi që proçesi i regjistrimit nuk do të ndikohet nga faktorë të jashtem.
Pjesëtarët e minoritetit grek, serb apo maqedonas në Shqipëri duhet të ndjehen
të lirë të jetojnë sipas traditave të tyre dhe të gëzojnë çdo të drejtë që u takon,
ashtu si deri më tani. Ata nuk kanë nevojë për rritjen artificiale të numrit të
tyre, rritje e cila do të ishte edhe tepër e dëmshme për shtetin që akoma po e
ndërtojme e forcojmë. Pavarësisht interesave të ngushta individuale, apo
interesave largvajtëse të shtetit grek, jam i bindur se interesi i qartë
kombëtar e shtetëror i shqiptarëve është moslejimi i fryrjes së minoriteteve,
pra mosregjistrimi me vetëdeklarim i përkatësisë etnike e fetare.
-
Shënim:
Alban Lauka është student i vitit të katërt, dega marrëdhënie ndërkombetare,
Universiteti i New Yorkut në Tiranë. Shkrimi është botuar më 01.04.2011 në
gazetën Bota Sot.